18. Yüzyıl Osmanlı İstanbul’unda Bir Yağlıkçı Esnafının Ardında Bıraktıkları

Öz

Osmanlı sosyo-ekonomik tarihi çalışmalarında, ölen kişilerin miras kayıtlarını ihtiva eden muhallefât (kassam/tereke) defterleri önemli bir kaynaklık teşkil etmektedir. Bu kayıtlar yalnızca kişilerin şahsî varlıklarını değil, aynı zamanda yaşadıkları dönemin sosyal, kültürel ve gündelik hayatına dair de önemli bilgiler ihtiva etmektedir. Buna göre muhallefât defterlerinden hareketle, ölen kişilerin medeni halleri, aile yapıları, ikamet ettikleri konutları, evlerinde kullandıkları eşyaları, giyim-kuşam unsurları, mutfak araç ve gereçleri ile birlikte ev ve dükkân gibi menkul ve gayrimenkul malların dökümüne ulaşmak mümkündür. Bu türden veriler sayesinde, belirli bir dönemde ve mekânda toplumun farklı zümrelerine mensup kişilerin hayatları, zenginlik seviyeleri, giyim-kuşam unsurları ile eşyalarının niteliği ve servetlerinin-miraslarının nasıl taksim edildiğine dair değerlendirmeler yapılabilmektedir. Aynı zamanda bu eşyaların nerede ve neden imal edildikleri, kıyafetlerinde kullanılan kumaşların cinsi ile bunları süsleyen aksesuarların nitelikleri gibi kişilerin hayatlarını oluşturan maddî kültür unsurlarına ve detaylarına ulaşılabilmektedir. Böylece dönemin maddî kültür unsurlarına dair sonuçlar ortaya koymak mümkün hale gelmektedir. 

Bu çalışmada, 18. yüzyıl sonlarına doğru İstanbul’un Kâtip Muslihiddin mahallesinde sakin iken 18 Kasım 1779 tarihinde vefat etmiş olan yağlıkçı esnafından Hacı Davud’un muhallefât kaydı ele alınmaktadır. Hacı Davud’un evi, dükkânları ve şahsî eşyaları üzerinden bir esnafın gündelik yaşamı ile birlikte hem kendisinin kullandığı hem de bir esnaf olarak dükkânında sattığı malları çerçevesinde toplumun tüketim tercihleri değerlendirilirken, aynı zamanda Osmanlı İstanbul’unda şehirli, orta sınıfa mensup bir zümrenin farklı mekânlarına girilerek bir esnafın gündelik hayatına dair çok katmanlı bir portre çizilmeye çalışılacaktır.