XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Ünye Rum İnas Okulu’nun Kuruluş Çalışmaları

Öz

Bu çalışma, XIX. yüzyılın ikinci yarısında Canik Sancağı’na bağlı Ünye kazasının demografik görünümünü ve Ünye Rum İnas Okulu’nun yeniden inşası/kuruluş sürecini arşiv belgeleri üzerinden ele almaktadır. Ünye’de merkez ve köyleri kapsayan nüfus verileri, dönemde Müslüman nüfus yanında Rum ve Ermeni topluluklarının da dikkate değer bir yoğunluğa sahip olduğunu göstermektedir. Bu demografik zemin üzerinde, Ayanikola Kilisesi bitişiğindeki inas mektebinin zamanla harap hâle gelmesi nedeniyle yeni bir okul binası yapılması gündeme gelmiş; süreç Maarif Nezareti, Adliye ve Mezahip Nezaretleri ile Divan-ı Hümayun Kalemi, Trabzon Vilayeti ve Canik Sancağı meclisleri arasında yürütülen çok aşamalı bir izin ve denetim mekanizması içinde ilerlemiştir. Kuruluş izninin 30 Mart 1892’de verilmesi ve 4 Nisan 1892’de ilgili nezaretlerin bilgilendirilmesiyle uygulama safhasına geçilmiştir. Proje, iki katlı ve beş sınıflı bir planla tasarlanmış; derslik ve öğretmen/çalışma odaları birinci katta, ortak kullanım ve hizmetli mekânları ikinci katta kurgulanmıştır. Finansman boyutunda ise vilayet üzerinden kısmi devlet desteği beyan edilmiş; ek kaynak için piyango düzenleme girişimi ruhsat şartlarına bağlanmış ve hazırlıklar gerekçesiyle bir defaya mahsus çekilişe izin verilmiştir. Sonuç olarak çalışma, Ünye Rum İnas Okulu’nun kuruluşunun yalnızca yerel cemaat talebiyle değil, merkez–taşra idaresinin ruhsat, mülkiyet ve mali denetim pratikleri içinde şekillenen kurumsal bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır.