Rahip Budrin’in Buhara Seyahati

Öz

19. yüzyılın ilk çeyreği, Çarlık Rusya’nın Türkistan’daki diplomatik ve stratejik hamlelerinin yoğunlaştığı bir dönem olarak öne çıkmaktadır. Rusya hem bölgenin ekonomik potansiyelinden yararlanmayı hedeflemiş hem de bölgedeki hanlıklarla doğrudan temas kurarak nüfuz artırmaya çalışmıştır. Bu temasların önemli bir aracı ise diplomatik ilişkileri geliştiren elçilik heyetleri olmuştur. Bu bağlamda, 1820 yılında dönemin Rus çarı I. Aleksandr karşılıklı ticaret anlaşması yapmak için Aleksandr Negri başkanlığındaki bir Rus elçilik heyetini Buhara Hanlığı’na gönderilmesi emrini vermiştir. Heyette tıp, jeoloji, botanik gibi alanında uzman kişilerin yanı sıra karargâh subayları ve bir elçilik sekteri yer almıştır. Heyete eşlik eden din adamı Rahip Budrin, bu yolculuk süresince heyetin çektiği zorlukları ve başından geçen olayları, Buhara Hanlığı topraklarına girdiği andan itibaren elçinin nasıl karşılandığını, Buhara hanı Emir Haydar’ın kişisel özelliklerini, devletin yapısını, halkın yaşam tarzını, sosyal ve ekonomik konuları ele almıştır. Ayrıca Budrin günlüğünde Buhara’daki Rus esirlerin yaşam koşulları ve uğradıkları muamele ile ilgili gözlemlerde bulunmuştur. Russkie v Buhare v 1820 Godu” başlıklı günlük, sadece diplomatik temasların bir kaydı olmanın ötesinde Buhara’nın toplumsal yapısı, ekonomik düzeni ve siyasi atmosferine dair bilgiler sunması bakımından önemlidir. Bu makalede, Rahip Budrin’in gözlemleri çerçevesinde Buhara Hanlığı’nın 19. yüzyıl başlarındaki genel durumu incelenerek söz konusu kaynağın tarihî değeri tetkik edilecektir.